Charakterystyka kościołów drewnianych

O drewnianych kościołach wiadomo, że powstawały po chrystianizacji Polski. Pierwszym drewnianym kościołem jest kaplica św. Marii Magdaleny w grodzie Wyszogród (ob. Bydgoszcz) wzniesionej rzekomo przez św. Wojciecha ok. 997 roku. Pierwsze kościółki drewniane powstawały już w XIV w. W 1442 roku zbudowano nieistniejący już kościół we Frysztaku. W 1447 roku wzmiankowane są kościoły w Husowie, Łączy, Bojszowie i Zacharzowicach. ok. 1490 roku konsekrowano drewniany kościół w Łączy. Okres pierwszych kościółków drewnianych przypada na XV i początek XVI w. Wtedy powstały świątynie m.in. w Chojnach, Sękowej czy Libuszy.

Plan kościoła zazwyczaj skupiał się na trzech kwadratach: prezbiterium, nawa, wieża. W późniejszych okresach prezbiteria były zamykane trójbocznie, pięciobocznie lub wielobocznie. Wyjątek stanowi prezbiterium kościoła Wang w Karpaczu, które jest półkoliste. Świątynie często orientowano kierując prezbiterium na wschód w kierunku Jerozolimy.


Plan kościoła

Kościoły budowano przeważnie konstrukcji zrębowej. W XVII w. pojawiła się konstrukcja szkieletowa (ryglowa) a w XVIII w. – szachulcowa. Jednak budowano też tzw. rotundy, czyli okrągłe kościoły. Takim przykładem jest kaplica św. Wawrzyńca na Śnieżce.

Konstrukcja zrębowa – konstrukcja polegająca na ułożeniu belek poziomo, łącząc je tzw. zaczepem, dzięki czemu świątynie są odporne na szybkie zawalenie (są stabilne).

Rozróżniamy rodzaj zrębu, tzw. wieniec.

W przypadku łączeń zrębów istnieją trzy:

Zamek

Obłap

Zaczep

Wśród tych konstrukcji istnieje też konstrukcja suumikowo – łątkowa

Natomiast istnieją też dwie, stosowane w od XVII w., często mylone ze sobą konstrukcje ryglowa i szachulcowa.

Konstrukcja szachulcowa – konstrukcja podobna do konstrukcji ryglowej. Jedna wypełnienie ma z gliny. Konstrukcja tam ma zastosowanie przeważnie w stodołach i domach, rzadko w kościołach.

Konstrukcja ryglowa – konstrukcja podobna do szachulcowej, ale ma wypełnienie z cegieł. Oprócz kościołów zastosowana została w budynkach świeckich (domy, stodoły, dwory, szopy, itp.).

Również stosowano więźby dachowe, które znacznie zmieniały się z wymogami architektury.

Prawie wszystkie świątynie były otaczane sobotami, czyli gontowymi daszkami. Nazwa ich nawiązuje do soboty, kiedy to mieszkańcy dalekich od kościoła miejscowości wyruszali już w sobotę i nocowali pod tymi daszkami w oczekiwaniu na Mszę św.

Część świątyń nie miała dobudowanych do siebie wież, więc obok świątyń budowano wolnostojące wieże, zwane dzwonnicami. Nazwa ich nawiązuje do wiszących w nich dzwonach. Dzwonnice przeważnie są szalowane deskami.

Jednak niektóre kościoły oprócz wolnostojących dzwonnic posiadają też wieże. Bydowano jest przeważnie konstrukcji słupowej lub słupowo – ramowej.

Niektóre dzwony były tak małe, ze wieże były dla nich za duże. Zastosowano więc wieżyczki na dachach, zwane sygnaturkami. Wiszą na nich dzwony, zwane też sygnaturkami.

ŹRÓDŁO: HTTP://MALANOWICZ.EU

ZDJĘCIA WSPÓŁCZESNE: P. MAŁGORZATA MALANOWICZ, MOJE WŁASNE.

Jedna odpowiedź na „Charakterystyka kościołów drewnianych

  1. Leon K. pisze:

    Już dawno się tak nie uśmiałem z informacji dotyczących kościołów drewnianych jak przy czytaniu powyższego tekstu. Autor chciał koniecznie zaistnieć ale mu się coś poplątało. Już w pierwszym akapicie najpierw pisze że pierwsze kościółki drewniane powstały w XIV w. a parę linijek potem:
    „Okres pierwszych kościółków drewnianych przypada na XV i początek XVI w. Wtedy powstały świątynie m.in. w Chojnach, Sękowej czy Libuszy.” Jednak proponuję się zdecydować czy XIV cz tez dopiero w XV czy nawet później. Wiadomo, że przedtem królował wszędzie kamień i od początków chrześcijaństwa w Polsce budowano wyłącznie świątyie kamienne, a potem jak kamienia zabrakło to w XIV (a może dopiero w XV wieku ) przerzucono się na drewno bo wtedy drzewa jakoś więcej rosły i było ich więcej niż kamieni!!!!
    Chyba że przed XIV wiekiem nie budowano jeszcze kościołów?? kto to wie? Może autor tekstu nam to wyjaśni.
    Kolejny fragment wymagający komentarza to : „Część świątyń nie miała dobudowanych do siebie wież, więc obok świątyń budowano wolnostojące wieże, zwane dzwonnicami. Nazwa ich nawiązuje do wiszących w nich dzwonach. Dzwonnice przeważnie są szalowane deskami.” Dzięki za precyzyjne i jasne wyjaśnienie nazwy tych wież. Któżby przypuszczał, że dzwonnica to wieża na której wisi dzwon??? Gdyby autor trochę poszperał w materiałach dotyczących budownictwa drewnianego sakralnego toby się dowiedział, że wieże łączono z korpusem świątyni znacznie później, a początkowo (w tym także przed XIV a może XV wiekiem wieże (o ile były) budowano oddzielnie , tym bardziej że często kościoły miały charakter obronny a wieża umożliwiała rażenie wroga.
    I jeszcze jeden fragment wymagający komentarza: „Niektóre dzwony były tak małe, ze wieże były dla nich za duże. Zastosowano więc wieżyczki na dachach, zwane sygnaturkami. Wiszą na nich dzwony, zwane też sygnaturkami.” Nie kochany autorze. To nie wieżyczki dostosowywano do wielkości dzwonów tylko odwrotnie. Te wieżyczki i „dzwonki” miały inny charakter. To nie były podstawowe dzwony zwołujące wiernych na nabożeństwa czy sygnalizujące nieszczęścia (bo i taka rola ich była). Owszem jeżeli kościół nie posiadał innego dzwonu to wtedy sygnaturka taką rolę pełniła. Sygnaturki odzywały się głównie tuż przed rozpoczęciem mszy św. i w trakcie jej trwania (np. na Przeistoczenie, czy przy hymnach kościelnych).
    Generalnie biorąc tekst jest pełen błędów choć intencja może szlachetna, ale wykonanie kiepskie. Zdjęcia za to udane . Tego gratuluję.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s