Katedra gnieźnieńska

Początki katedry

Początki katedry gnieźnieńskiej sięgają końca IX wieku, kiedy wybudowano prostokątne oratorium jednonawowe. Pod koniec X w. Mieszko I wybudował świątynię na planie krzyża, przebudowując jednonawowe oratorium. W 977 roku pochowano w świątyni księżną Dąbrówkę, żonę Mieszka I. Przed przybyciem św. Wojciecha do Gniezna, Bolesław Chrobry przebudował świątynię wg planu prostokąta, wynosząc ją później do rangi katedry. W 999 odbył się pogrzeb św. Wojciecha oraz jego kanonizacja przez papieża Sylwestra II.
Między 7 a 15 marca 1000 do Gniezna przybył cesarz Otton III, aby pomodlić się przy grobie św. Wojciecha. Odbył się wtedy tzw. I zjazd gnieźnieński, na którym książę Polski Bolesław Chrobry i cesarz omawiali plany utworzenia wspólnego królestwa Niemiec, Francji, Rzymu, Anglii i Państw Słowiańskich. Utworzono archidiecezję gnieźnieńską i I metropolię kościelną w Polsce, podległą wyłącznie papieżowi. Pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty. W 1018 doszło do pożaru katedry, którą w ciągu siedmiu lat odbudowano.W 1025 koronował się w niej na króla Bolesław Chrobry, a po jego śmierci syn Mieszko II Lambert. W 1038 gród gnieźnieński zaatakował książę czeski Brzetysław I, niszcząc i ograbiając podgrodzia i katedrę. Po kilku latach odbudowano świątynię w stylu romańskim oraz konsekrowano ją. W 1076 na króla Polski koronował się Bolesław II Szczodry. Pod koniec wieku XI miała miejsce katastrofa budowlana części wschodniej świątyni.

Katedra na przestrzeni wieków XII – XVIII

W latach 1103–1104 odbył się synod z udziałem legata papieskiego związany z odnalezieniem i umieszczeniem relikwii św. Wojciecha w katedrze. Kilka lat później do grobu św. Wojciecha przybył książę Bolesław III Krzywousty. W 1127 w katedrze odbyły się uroczystości odnalezienia i umieszczenia w niej głowy św. Wojciecha. Ok. 1175 ufundowano brązowe (spiżowe) Drzwi Gnieźnieńskie. W 1177 odbył się wielki zjazd, na którym książę Wielkopolski Mieszko III Stary wystąpił jako „dux totius Poloniae”.Po 219 latach, w 1295 odbyła się przedostatnia koronacja królewska w katedrze gnieźnieńskiej. Na króla koronował się książę Przemysł II. Pięć lat później do Gniezna zbrojnie wkroczył Wacław II Czeski i również koronował się na króla. Była to ostatnia koronacja w Gnieźnie. W 1331 do I stolicy Polski wkroczyli Krzyżacy, niszcząc świątynię. 10 lat później na miejscu katedry wybudowano świątynię gotycką pod nadzorem arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego. Ten sam arcybiskup przyjął w 1358 wraz z całą kapitułą archikatedralną króla Kazimierza Wielkiego, który przyczynił się do odbudowy Gniezna. Pod koniec wieku XIV zakończono budowę prezbiterium i nawy. Całą świątynię uwieńczono korpusem czternastu kaplic. W 1419 arcybiskupom gnieźnieńskim nadano tytuł prymasa oraz zastrzeżono dla nich purpurę kardynalską. Pierwszym prymasem został Mikołaj Trąba.W 1613 doszło do pożaru dachu i hełmów wież katedralnych. Siedem lat później do katedry przybył Adam z Wągrowca, aby wypróbować nowe organy. W latach 1641–1652 prymas Maciej Łubieński przeprowadził przebudowę wnętrza świątyni w stylu barokowym. W 1760 wybuchł kolejny pożar dachów i hełmów wież oraz zapadło się sklepienie prezbiterium. W ciągu kilku następnych lat przebudowano wnętrze w stylu klasycystycznym z elementami przemijającego stylu barokowego. Zainicjował je prymas Władysław Aleksander Łubieński.

Katedra na przestrzeni wieków XIX – XXI

W 1809 Francuzi urządzili w katedrze magazyn wojskowy, który został zniszczony po ucieczce wojsk Napoleona. W 1931 Pius XI nadał katedrze tytuł bazyliki mniejszej. W 1939 po zajęciu Gniezna hitlerowcy urządzili w katedrze salę koncertową. W 1945 wybuchł kolejny pożar hełmów wież i dachów spowodowany celowym ostrzałem artyleryjskim pocisków zapalających przez Armię Czerwoną. Ostrzał ów nie był w żaden sposób związany z walkami z hitlerowcami; Gniezno zostało zajęte przez Armię Czerwoną bez oporu z ich strony. Zniszczyło to częściowo gotyckie sklepienie w emporze międzywieżowej, a w następstwie tego również organy i stalle. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku odrestaurowano świątynię w stylu gotyckim, tzw. regotyzowano ją (usunięto z prezbiterium i nawy głównej wystrój barokowy i przywrócono im formy gotyckie).3 czerwca 1979 archikatedrę nawiedził bł. Jan Paweł II. W 1992 kard. Józef Glemp został mianowany metropolitą warszawskim i prymasem Polski (Gniezno straciło miano stolicy prymasowskiej), zaś abp Henryk Muszyński mianowany metropolitą gnieźnieńskim inicjując kolejne zjazdy gnieźnieńskie:

* 3 czerwca 1997 II zjazd gnieźnieński w 1000. rocznicę śmierci św. Wojciecha (ponowna wizyta Jana Pawła II oraz siedmiu prezydentów państw Europy Środkowej i Wschodniej).
* 12 marca 2000 III zjazd gnieźnieński w rocznicę Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa (wizyta pięciu prezydentów państw Europy).
* 15–16 marca 2003 IV zjazd gnieźnieński pod hasłem „Quo Vadis Europo?” (wzięło w nim udział ponad 600 osób z ponad 200 miejscowości i 80 ruchów katolickich).
* 12-14 marca 2004 V zjazd gnieźnieński w przededniu akcesji 10 nowych państw do UE (udział wzięło 700 reprezentantów wielu ruchów i stowarzyszeń chrześcijańskich).
* 16-18 września 2005 VI zjazd gnieźnieński pod hasłem „Europa dialogu” (do Gniezna przybyło 800 zaproszonych osobistości życia politycznego, religijnego i społecznego 15 państw Europy).
* 2006 zjazd Episkopatu Polski w 1000. rocznicę śmierci bł. Radzyma Gaudentego.
* 15-17 czerwca 2007 VII zjazd gnieźnieński pod hasłem „Człowiek drogą Europy” z udziałem m.in. sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej kard. Bertone, prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, prof. Władysława Bartoszewskiego i byłego dyrektora Biura Prasowego Watykanu dr. Joaquína Navarro-Vallsa.

19 grudnia 2009 odbyła się inauguracja posługi prymasowskiej abp Henryka Muszyńskiego (tym samym po 17-letniej przerwie tytuł prymasa powrócił do Gniezna).

* 12-14 marca 2010 VIII zjazd gnieźnieński z udziałem m.in. prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego

26 czerwca 2010 odbył się ingres nowego metropolity gnieźnieńskiego i zarazem prymasa Polski abp Józefa Kowalczyka. Udział w nim wzięli m.in: prymasi seniorzy abp Henryk Muszyński i kard. Józef Glemp, metropolita poznański abp Stanisław Gądecki, metropolita warszawski abp Kazimierz Nycz, biskupi polskich diecezji, kapłani całej archidiecezji, pełniący obowiązki prezydenta RP marszałek Sejmu Bronisław Komorowski, byli prezydenci RP Lech Wałęsa i Aleksander Kwaśniewski, a także marszałek Senatu i inni posłowie i senatorowie. Obecne też były władze gnieźnieńskie z prezydentem Jackiem Kowalskim i starostą Krzysztofem Ostrowskim na czele.

Obok kościoła stoi na podmurówce dzwon, który zerwał się podczas pożaru w 1945 roku.

Słynne drzwi gnieźnieńskie z 1175 roku.

W podziemiach pozostały fundamenty wcześniejszych budowli.

Tak katedra zmieniała się na przestrzeni wieków:

c.d. zdjęć nastąpi…

Advertisements

Informacje o jrokita

Mam 15 lat. Interesuję się architekturą drewnianą.
Ten wpis został opublikowany w kategorii Kościoły murowane. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s